Саха биир биллиилээх драматура, прозаига, кэпсээнньитэ, тылбаасчыта уонна биhиги биир дойдулаахрыт Николай Алексеевич Габышев 1922с. муус устар 10 күнүгэр Yѳhээ Бүлүү улууhун Хомустаах нэhилиэгин “Чоҕунуур” диэн алааска бааhынай дьиэ кэргэнигэр тѳрѳѳбүтэ.
Кини Якутскайдааҕы учительскай, онтон педагогическай институту уонна Москватаа5ы М.Горькай аатынан Литературнай институт иhинэн Yрдүкү литературнай курсу үѳрэнэн бүтэрбитэ.
Пединституту бүтэрээт 1940 с. Аллайыаха оройуонугар Амычаан оскуолатыгар 1947 сылга диэри учууталынан, директорынан үлэлээбитэ. 1947 с. куоракка кѳhѳн кэлбитэ, чинчийэр – айар үлэтин саҕалаабыта. Yѳрэх министерстватыгар сектор начальнигынан үлэлээбитэ. 1949 – 1951 сс. кинигэ издательствотыгар учебнигы таhаарыы редакторынан, 1951 -1957 сс. учуталлыыр. 1957 – 1963 сс. «Хотугу сулус» сурунаал редакциятыгар эппиэттиир секретарынан, 1963 – 1970 сс. Саха сиринээ5и телевидения5а уонна радионан биэриигэ комитет кылаабынай редакторынан, Саха сирин суруйааччыларын союhугар бырабылыанньа бэрэстээтэлин солбуйааччынан, литконсультанынан, проза отделын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.
Н.А.Габышев саха литературатыгар кэпсээнньит быьыытынан киэҥник биллибитэ. Кини айымньылара 1946 сылтан ыла бэчээттэнэллэр. Элбэх лирическай, юмористическай, сатирическай кэпсээннэри, миниатюралары суруйбута. Аан бастаан 1951 с. «Ыраах Амычааҥҥа» диэн сэhэнэ кинигэнэн бэчээттэнэн тахсыбыта. Онтон утуу – субуу «Билэр дьонум», «Ый күлэр», «Таптал», «Эн биhикки олохпут», «Сүүс кэпсээн» диэн кинигэлэрэ тахсыталаабыттара. «Yтүѳ доҕоттор» диэн аҕа кѳлүѳнэ суруйааччылар туhунан кинигэ ыччакка анаммыта. Кэлин «Кѳрдѳѳх Күндэлэй» уонна «Күhүҥҥү кустук» диэн сэhэннэрэ кинигэ буолан бэчээттэммиттэрэ.
Оло5ун тиhэх күннэригэр диэри «Максим Мандаров», «Күѳх харахтаах саха кыыhа» диэн айымньылары суруйа, оҥоро сылдьыбыта. Маны таhынан «Икки дьол», «Кыhыл кѳмүс балык», «Солооhун» диэн пьесалары суруйан, Саха театрыгар туруортарбыта. Кини тылбааhынан М.Горькай «Араҕас абааhы куората» диэн памплета, В.Ажаев «Москваттан ыраах» диэн романа уо.д.а. саха аа5ааччыларыгар тиийбиттэрэ.
Оскуола учебниктарын, хрестоматияларын, үѳрэх программаларын оҥорууга эмиэ күүскэ үлэлэспитэ. Кини Индигир тѳрдүгэр олохтоох нууччалар фольклордарын хомуйбута.
Кэргэнинээн Кучарова Татьяна Прокопьевналыын 4 о5олоохтор, Максим, Галина, Алексей, Владимир.
Н.А.Габышев Саха АССР Верховнай Советын, РСФСР Верховнай Советын Президиумнарын Бочуотунай грамоталарынан уонна ССРС медалларынан на5араадаламмыта. Н.А.Габышев – Саха АССР культуратын үтүѳлээх үлэhитэ, 1957 с. ССРС суруйааччыларын Союhун чилиэнэ. Кини 1991 с. ахсынньы 8 күнүгэр ыалдьан ѳлбүтэ.
Александр Алексеевич Габышев
Александр Алексеевич Габышев Үөһээ Бүлүү улууһун Хомустаах нэһилиэгэр ыам ыйын 22 күнүгэр 1924 сыллаахха кыанар дьиэ кэргэннэ төрөөбүтэ.
1941 с. Ньурба оройуонун Араҥастаах нэhилиэгэр сэттэ кылаастаах оакуоланы ситиhиилээхтик үѳрэнэн бүтэрбитэ. 1942 с. Алтынньы ыйыгар Ньурбатаа5ы 2-с государственнай колхознай-драматическай театрыгар практикант-артыыhынан үлэтин са5алаан 1949с. дылы артыыhынан үлэлиир.
1949 с. алтынньытыттан Дьокуускайдаа5ы П.А.Ойуунускай аатынан государственнай музыкальнай- драматическай театрга артыыһынан үлэлии сылдьан, 1950 с. М.С. Щепкин аатынан Москватаа5ы театральнай училище5а үѳрэххэ барар (1950-1954 сс.). Училищены хойутуу 1962 с. бүтэрэр.
1954-1960сс. Дьокуускайдаа5ы П.А.Ойунскай аатынан государственнай музыкальнай-драматическай театрга кылаабынай администраторынан, 1960-1963 сс. артыыhынан, 1963-1966 сс. Дьокуускайдаа5ы концертнай-эстраднай бюро дириэктэринэн уонна театр директорын солбуйааччытынан үлэлиир.
1966 с.Ньурбатаа5ы көһө сылдьар государственнай драматическай театрга директорынан ананан тыа сиригэр салайааччы ыарахан үлэтин санныгар сүкпүтэ. Үрдүк таһаарыылаах салайар үлэтин сыаналаан үрдүкү салалта 1974 с. Дьокуускайга ыныран “Якуттеатр” объединение директорынан үлэлиир. “Якуттеатр” объединены уларыта тутуу буолбутугар, А.Габышев П.А.Ойуунускай аатынан государственнай музыкальнай – драматическай театрга директорынан хаалан, 1983 с. доруобуйатын туругунан пенсия5а тахсыар диэри үлэлиир.
Артыыс быhыытынан тутаах оонньообут оруоллара: Яго – “Отелло” (В.Шекспир), Тон – “Айаал” (С.Омоллоон), Аркадий Павлович – “Платон Кречет” (А.Корнейчук), Васин – “Нуучча дьонноро” (К.Симонов), Нара5ан о5онньор “Лоокуут уонна Ньургуhун” (Т.Сметанин), Полковник – “Сахалар ааттарыттан” (Софрон Данилов), Бэhиэччик – “Дьаданы Дьаакып” (А.Софронов) уо.д.а.
1972 с. А.А. Габышевка Саха АССР театральнай искусствотын сайдыытыгар сүдү кылаатын иhин Саха АССР үтүѳлээх артыыhа бочуоттаах аат иҥэриллибитэ.
На5араадалара: “В.И.Ленин тѳрѳѳбүтэ 100 сылынан килбиэннээх үлэтин иhин” мэтээл, РСФСР Yрдүкү Сэбиэтин Президиумун бочуотунай грамотата.
А.А. Габышев ыарахан ыарыыттан 1986 с. алтынньы 10 күнүгэр ѳлбүтэ.
Саха бастакы геолога.
Лебедкин Иван Петрович – 1906 муус устар 11 күнүгэр күн сирин кѳрбүтэ. Саха бастакы геологтарыттан саамай ча5ылкай представителэ- Yѳhээ Бүлүү Хомустаах нэhилиэгиттэн тѳрүттээх. Кини Москватаа5ы геологоразведочнай институту биир бастакынан бүтэрбит, талааннаах геолог, кѳмүс хостооhунугар геологическай сулууспаны тэрийээччи. 1937 с. «Якутзолото» трест кылаабынай инженера. Иван Петрович дьиҥнээх патриот этэ, олохтоох ньэhилиэнньэни промышленноска тардыыга элбэх үлэни ыыппыт бастакы салайааччы. Алданҥа үлэлиир кэмигэр кѳмүс хостуур салаа5а икки тыhыынчаттан тахса рабочай уонна 300 техническай үлэhит сахалар үлэлииллэр. «Кинилэртэн аҥаардара производство саамай сүрүн сыаҕар шахтаҕа, дыраагаҕа, гидравиликаҕа, разведкаҕа, механическай установкаҕа үлэ бастыҥын кѳрдѳрѳллѳр»,- диэн суруйбута баар. Биллиилээх геолог Ю.А. Билибин эппитинэн, И.П. Лебедкин 1937 с. ыарахан промышленность наркома уонна партия КК секретара Л.М. Каганович Москуба5а ыҥыттарбыта, хомойуох иhин ити кэмҥэ И.П. Лебедкин репрессия5а түбэhэн хаайыллыбыта. Магадан уобалаhыгар 1941 с. баара эрэ 33 сааhыгар суорума суолламмыта. 1957 с. Кини үтүѳ аата тиллибитэ. Дьокуускай куорат Ордженикидзе уулусса 49 нүѳмэрингэр муус устар 11 күнүгэр 2016 с. 110 сааhыгар мемориальнай дуоска ыйаммыта. И.П.Лебедкин а5атынан балта Лебедкина Елена Андреевна кѳмѳтүнэн. 2021 сыллаахха 115 сааһыгар Үөһээ Бүлүүгэ Иван Петрович Лебедкин үтүө аатын үйэтитэр бюст турбута.
Базаров Семен Степанович.
Семен Степанович Базаров 1915 с. атырдьах ыйыгар Yѳhээ Бүлүү улууhугар Хомустаах нэhилиэгэр дьадаҥы бааhынай кэргэҥҥэ тѳрѳѳбүтэ. 1929 с. олорор дэриэбинэтигэр – Хомустаах Кѳлүйэ5э ликпуун аhыллыбыта. Онно Сэмэн уол С.А. Новгородов оҥорбут алфавитынан буукубаларын холбоон аа5арга, суруйарга үѳрэммитэ. Ол күhүнүгэр Хомустаах нэhилиэгэр икки кылаастаах начаалынай оскуола аhыллыбытыгар үѳрэммитэ. Оскуола икки кылааhын биир кыhын бүтэрбитэ, комсомолга киирбитэ. Комсомол кэккэтигэр 1929 сылтан партия чилиэнэ буолуор диэри сылдьыбыта. 1934 сылга 7 кылаастаах Бүлүү куоратын оскуолатын 3 сыл иhигэр үѳрэнэн бүтэрбитэ. Ити сылга кини Дьокуускай педрабфагар үѳрэххэ киирбитэ. 1939 сылга Дьокуускай куоракка госиздат литературнай редакторынан, 1940 – 1943 сс. редактор солбуйааччытынан үлэлээбитэ.
1943 с. А5а дойдуну кѳмүскүүр сэрии бара турда5ына, партия уураа5ын толорон, тѳрѳѳбүт – үѳскээбит оройуонугар Yѳhээ Бүлүүгэ «Yѳhээ Бүлүү большевига» диэн ааттаах хаhыаты тѳрүттээбитэ.
Отуттан тахса сыл араас оруйуоннарга хаьыаттар редактордарынан үлэлээбитэ. 1950 сылга Горнай оройуонугар «Yлэ күүhэ» диэн ааттаах хаhыаты тэрийбитэ уонна редакторынан үлэлээбитэ.
ССРС КУЛЬТУРАТЫН ТУЙГУНА, САМОДЕЯТЕЛЬНАЙ КОМПОЗИТОР
НИКОЛАЙ ИВАНОВИЧ БОЙЛОХОВ
ОЛОҔУН ОҤКУЛЛАРА
(1929 – 1988)
1929 сыллаахха кулун тутар 10 күнүгэр Үөһээ Бүлүү оройуонун Дүллүкү нэһилиэгэр колхозтаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ.
1946 сыллаахха Далыр сэттэ кылаастаах оскуолатын, онтон Үөһээ Бүлүүгэ киирэн, орто оскуола ахсыс кылааһын бүтэрбит.
1950—1953 сс. Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыт, кэлээт икки сыл телеграфка үлэлээбит.
1954—1955 сс. комсомол ыҥырыытынан Кэнтиккэ библиотека сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит.
1955—1957 сс. Ворошилов аатынан колхозка биригэдьиирдээбит.
1957-1961 сс. Дьокуускайдааҕы музыкальнай училище теоретическай-композиторскай салаатыгар Г.А. Григорян кылааьыгар үөрэммит.
1961 сылтан Үөһээ Бүлүүтээҕи, 1970 с. Сааскылаах оҕо музыкальнай оскуолаларыгар учууталынан, директорынан үлэлээбит.
1965 с. Саха радиотын, республиканскай хаһыаттар, общественнай корреспонденнарын быһыытынан биллибитэ.
1967 с. Үөһээ Бүлүүгэ норуот айымньытын Дьиэтин арыйбыта. Өр сыл устата салайан норуот айымньытын, фольклорун хомуйан, эдэр айар талааннары түмэн, кинилэргэ күүс-көмө буолбута.
Салайааччы, учуутал, пропагандист, самодеятельнай композитор Н.И. Бойлохов ыарахан ыарыыттан 1988 сыл бэс ыйын 11 күнүгэр күн сириттэн барбыта.
1963 сылга Бүлүү улууhугар «Коммунизм сардаҥата» диэн саҥа хаhыаты тэрийбитэ. 1966 – 1975 сс. Бүлүү куоракка «Октябрь суола» хаhыакка редактор солбуйааччытынан үлэлээбитэ. Кини бүтэhик үлэлээбит сирэ – Дьокуускай куоракка республикатаа5ы киин архыып. Итиннэ кини старшай инспекторынан 1975 – 1993 сылларга диэри үлэлээбитэ. Yйэтин бэчээт органнарыгар анаан, үрдүктүк сыаналанан, СР культуратын үтүѳлээх үлэhитинэн, улуус Бочуоттаах киhитэ аатынан, араас элбэх на5араадаларынан бэлиэтэммитэ.
АВТОБИОГРАФИЯ
Я, Бойлохов Николай Иванович, родился в 1929 году в семье крестьянского бедняка. В 1946 году окончил Далырскую семилетнюю школу. После этого стал работать в Далырском сельпо в качестве кассира-счетовода. В 1950 году призывался в ряды советской армии и демобилизовался со специальностью радиотелеграфиста в 1953 г. С этого года работал в РК связи в качестве телеграфиста, и по комсомольской путевке был отправлен в колхоз имени Ворошилова. Стал работать сначала заведующим библиотекой, а позже бригадиром. В 1957 году по совету композитора Григоряна поступил в теоретико-композиторское отделение Якутского музыкального училища.
С 1961 года работаю преподавателем Верхневилюйской детской музыкальной школы имени М.Н. Жиркова.
9 мая 1973 года
